Wat als rechtvaardigheid niet voor iedereen hetzelfde betekent ? In mei organiseerden Linx+, Avansa MZW en de Unie een panelgesprek rond structurele ongelijkheid in justitie en onderwijs. Vier stemmen uit het veld spraken klare taal over pijnpunten, privileges en mogelijke oplossingen. Fabienne Girolami van Linx+ blikt terug op de avond en schetst de voor haar belangrijkste bevindingen.
Waren te gast: Yasmien Naciri, auteur van het boek Klassenjustitie. Hoe blind is Vrouwe Justitia, Bruno Vannobergen, voormalig Vlaams kinderrechtencommissaris en nu directeur-generaal Katholiek Onderwijs Vlaanderen, pro deo advocaat Julie Vandenbogaerde en Claudia Egmond, gedelegeerd bestuurder van TAJO (Talentatelier voor Jongeren). Ze boden geen pasklare antwoorden, wel een duidelijke oproep: dit is geen probleem van één domein. Samenwerking over de grenzen van bevoegdheden heen is essentieel.
Klassenjustitie ? Herbekijk het woord, niet het probleem.
Yasmien Naciri wil de term herdenken. “Hij dekt de lading niet. Het gaat om structurele ongelijkheid op verschillende vlakken. De media gebruiken het als clickbait, maar het verhaal is genuanceerder.” De afkoopwet laat toe dat wie geld heeft, vervolging én straf kan afkopen. Zo blijft het strafblad blanco. Tegelijk zitten gevangenissen vooral vol mensen uit lagere sociale klassen. Niet omdat zij meer misdaden plegen, maar omdat het systeem witteboordencriminaliteit minder streng aanpakt. “Als fraude net zo zwaar werd bestraft als diefstal, zagen onze gevangenissen er anders uit.”
Hard straffen helpt niet. Re-integratie wel.
Yasmien veranderde van mening: “Ik dacht vroeger ook: wie kwaad doet, moet pijn voelen. Maar na gesprekken met mensen uit het veld weet ik: strenge straffen lossen niks op.” Ze pleit voor re-integratie, herstel en het geloof in tweede kansen. “De publieke opinie roept om repressie. Maar waar kiezen we voor ? Straf of herstel?”
Recht voor iedereen ? Niet als je in armoede leeft.
Julie Vandenbogaerde, pro deo advocaat, ziet hoe toegang tot recht ongelijk verdeeld is. Wie net te veel verdient voor een pro deo advocaat, maar te weinig om er zelf een te betalen, valt uit de boot. Bovendien gebeurt de toewijzing van pro deo advocaten via een algemene lijst. “Dat werkt niet. Mensen krijgen een advocaat toegewezen, ook als die geen kennis heeft van het dossier. Toewijzing moet beter: op maat van de zaak én de regio.”
Mediarechtvaardigheid: bestaat ze nog?
De media bepalen hoe mensen herinnerd worden. “Wie fouten maakt, krijgt vaak geen tweede kans in de publieke opinie”, zegt Yasmien. “Zeker wie geen netwerk of geld Ze probeerde het ‘recht om vergeten te worden’ in te roepen. Zonder succes. “Dat recht werkt enkel voor wie invloed heeft.” Anonimiteit helpt bij herstel. “Iedereen verdient een tweede kans, ook in hoe we over mensen berichten.”
Onderwijs als hefboom.
Bruno Vannobergen, voormalig kinderrechtencommissaris, ziet hoe kinderen met migratie- of armoedeachtergrond al van kleuterleeftijd uit de boot vallen. “We kennen de cijfers. Nu is het tijd voor actie. Onderwijs moet structurele uitsluiting tegengaan – en dat lukt alleen als ook welzijn en jeugdwerk mee aan tafel zitten.” Hij bezocht inclusieve scholen in Engeland. “Daar werd het kind centraal gezet, ongeacht afkomst of religie. Het hoofddoekendebat speelde daar niet. Iedereen werd gelijk behandeld.”
Geloof in het kind.
Claudia Egmond van TAJO ziet het op het terrein: kinderen die geloven dat ze niks kunnen. “Als je met vier een computer moet delen, lukt huiswerk soms niet. Maar daar kijkt niemand naar. We oordelen snel, zonder context.” TAJO geeft jongeren een nieuw perspectief. “We gaan langs bij gezinnen, bouwen een band op, en werken samen met scholen. 60% van onze jongeren blijft in het onderwijssysteem. Dat is geen toeval.”
Wat nemen we mee?
We leven niet in een rechtvaardige samenleving. Justitie en onderwijs weerspiegelen die ongelijkheid. Wie écht gelooft in gelijkheid, moet bereid zijn om systemen te herbekijken, privileges te benoemen, en mensen te zien, ook als dat ongemakkelijk is.
Fabienne Girolami
