Generatie X, Y of Z, millennials en boomers, wat moeten we daar nu eigenlijk allemaal onder verstaan en van denken ? En hoe betekenisvol is het om door deze bril naar de samenleving te kijken ? Linda Dedeurwaerder zocht het voor ons uit.

“Vroeger leerden mensen zichzelf te verbeteren, tegenwoordig doen ze dat om indruk te maken op anderen.” Het zou zomaar een uitspraak kunnen zijn van een bezorgde oma die met lede ogen moet toekijken hoe haar kleinkind de tijd verprutst met het maken van TikTok filmpjes. Je voelt het al aankomen: dat is het helemaal niet ! Het is een citaat van de Chinese filosoof Confucius die leefde zo’n 500 jaar voor onze tijdrekening. Het illustreert naar mijn gevoel heel mooi dat het idee dat het vroeger beter was niet alleen universeel maar ook van alle tijden is. Door de eeuwen heen hebben mensen zich zorgen gemaakt over de huidige generatie en haar onhebbelijkheden, haar gebrek aan moraal, noem maar op. Het hoort er blijkbaar bij. Paul Auster, Amerikaans schrijver, verwoordt het zo: “Elke generatie denkt altijd dat het vroeger beter was, en ik denk dat mensen dit al duizenden jaren zeggen.”

Meerdere brillen

Maar hoe zit dat dan met het concept van opvoeding ? Ik zou denken dat je bepaalde waarden en gewoontes, die je zelf van je (groot)ouders hebt meegekregen, doorgeeft aan je kinderen. Op die manier zouden die doorheen de jaren in stand worden gehouden en zou er toch geen probleem mogen zijn ? Het is iets ingewikkelder dan dat. Want hoe ontzettend belangrijk de opvoeding door de onmiddellijke omgeving wel mag zijn, de invloed van de ruimere context blijkt immens groot en zelfs bepalend voor onze manier van leven. De mens is een sociaal dier, een kuddedier, en in die ruime context verandert er nogal wat in de loop der tijden. Denk aan politieke opvattingen, technologische ontwikkelingen, crisissen, … Vandaar ook dat het begrip ‘generatie’ door meerdere brillen kan bekeken worden.

Biologisch gezien spreken we van een nieuwe generatie na gemiddeld 25 jaar, de tijd die nodig is om van een boreling zelf een ouder te worden. Dit is de tijdspanne die gebruikt wordt als we het hebben over de eerste, tweede, derde, … generatie inwijkelingen, bedrijfsleiders, enz. Sociologisch gezien is dat een ander verhaal. Alle individuen die in een bepaald tijdsgewricht opgroeien, vormen samen ook eenzelfde generatie. Deze individuen maken allen afzonderlijk maar ook als groep bepaalde levensfasen door; men rekent daar gemiddeld 15 jaar voor. Laten we die voor de vuist weg benoemen als kind/jongere, jongvolwassene, rijpe volwassene, senior en bejaarde. Officieel heet dat junioren, medioren, leiders, senioren en ouderen. De eerste levensfases blijken cruciaal voor het ontwikkelen van bepaalde algemene eigenschappen. Denk maar aan wat een verschil het zal uitmaken indien je als jongere opgroeit in tijden van welvaart, crisis of oorlog. Let wel: die levensfasen zijn eigenlijk betrekkelijk nieuw. Nog niet zo gek lang geleden bestond onze bevolking hoofdzakelijk uit arbeiders en boeren. Je ging naar school tot 12, 14 of 16 jaar en werd dan meteen ingedeeld bij de volwassenen als zijnde een werkende. Het begrip ‘jeugd’ zoals we dat nu kennen, was slechts voor een studerende elite weggelegd. Laat staan dat je op begrip kon rekenen omdat je aan het puberen was. In die zin zijn de levensfasen van 15 jaar een modern begrip van na de tweede wereldoorlog.

What’s in a name

Soit, die sociologische studies hebben ervoor gezorgd dat de verschillende generaties een naam hebben gekregen, dat maakt het wat gemakkelijker om ernaar te verwijzen. De kenmerken zijn uiteraard veralgemeningen, maar zullen ongetwijfeld ook een glimlach van herkenning opleveren. Het mag zelfs een frons of een zucht zijn. Dit – en alles wat volgt – geldt voor alle duidelijkheid voor onze Westerse samenleving. En tenslotte: omdat generaties geleidelijk verschuiven en elkaar overlappen, zijn er geen exacte grenzen voor deze periodes te geven. Afhankelijk van het vakgebied en de culturele geschiedenis van het land worden ook andere indelingen gehanteerd. En nog een belangrijke noot (pun intended): muziek, en bij uitbreiding andere cultuur, die door een bepaalde generatie wordt gemaakt, oefent haar grootste invloed uit op de volgende generatie, wat logisch is met een indeling per 15 jaar.

BABYBOOMERS °1940-1955

Genoemd naar de geboortegolf die na WO II plaatsvond, kan deze momenteel vergrijzende groep evengoed de protestgeneratie als etiket krijgen. Zij maakten in hun jeugd studentenrevoltes en vredesbetogingen mee, maar evenzeer het oprichten van organisaties als Greenpeace, Oxfam Wereldwinkels, Amnesty, … kunnen zij op hun conto schrijven. Wellicht is dit de moderne generatie waarvan de breuk met de vorige het grootst is geweest, èn met de langste nasleep. Werkelijk op alle vlakken hunkerden zij naar vernieuwing: muziek, kledij, religie, samenlevingsvormen, relaties, noem maar op. Het Woodstock festival werd legendarisch, films als Hair verheerlijkten vrije liefde en het gebruik van geestverruimende middelen. Deze hippiegeneratie heeft de weg bereid voor het ontstaan van allerlei latere subculturen die tot op heden blijven bestaan. Loyaliteit naar de werkgever (‘een baan voor het leven’) en actief blijven zijn de latere kernwoorden. Het stof is wel degelijk bij velen gaan liggen om plaats te ruimen voor een gesetteld leven, maar de spirit uit die tijd blijft (gelukkig) bij velen nog nazinderen.

GENERATIE X °1955-1970

Wordt in België en Nederland ook wel de Generatie Nix of de Verloren Generatie genoemd, omwille van de woelige en onzekere tijden waarin zij hun jeugd doorbrachten: Koude Oorlog, grote (jeugd)werkloosheid als gevolg van de tweede oliecrisis, nepstatuten in een poging daaraan tegemoet te komen. Op zoek naar onafhankelijkheid en een goede werk/privé balans, hebben ze een voorkeur voor face à face communicatie, terwijl ze zich de nieuwe digitale communicatiemiddelen toch eigen hebben gemaakt – hoewel daar altijd uitzonderingen op zijn, nietwaar. Een andere benaming is de MTV-generatie. MTV, een televisiezender met een toen nieuw concept, gebaseerd op het uitzenden van videoclips, werd geïntroduceerd in de periode die samenviel met de tienerjaren van een groot deel van Generatie X. Het zijn ook de Gen X’ers die via punk, grunge en hiphop hun ongenoegen al dan niet schreeuwend uitzingen en zich op die manier afzetten tegen de babyboomers.

XENNIALS °1970-1985 De naam is een samentrekking tussen Generatie X en Millennial, en dat is precies wat ze zijn, een overgangsgeneratie. Op een aantal vlakken zijn ze bijzonder, voornamelijk doordat ze bekend zijn met een leven zonder en mét internet. Dit maakte geen deel uit van hun jeugd, computers waren nog bijzonder om te gebruiken. Floppy disks, cassettebandjes maar ook walkmans, berichtjes via de eerste mobieltjes maar vooral veel e-mails, … waren hun tools. Ze hadden een kindertijd en pubertijd zonder zorgen over sociale media en kwamen ermee in aanraking op een moment dat ze er zich perfect aan konden aanpassen, maar wel op een eigen selectieve manier. Bij momenten voelen ze zich tussen wal en schip.

Xennials worden ook wel de pragmaten genoemd. Hoger opgeleid staan zelfontplooiing en zelfstandigheid centraal. Work hard, play hard is hun parool. Harde werkers dus, die ambitie hebben en promotie willen maken. Vaak van werkgever wisselen hoort daarbij.

GENERATIE Y °1985-2000

Hun meer bekende bijnaam is de Millennials. Hoog opgeleid, opgegroeid met hoge welvaart, technologie en internet, zijn ze sterk gericht op persoonlijke ontwikkeling. Ze worden ook wel de ME-generatie genoemd. Daarnaast zijn ze creatief, innovatief en kritisch, zeker omdat er tegenwoordig zoveel keuze is als het gaat om studies en beroepen. Fun staat hoog op hun verlanglijstje, YOLO* is hun devies. Ze trouwen later of helemaal niet. De Millennials worden vaak gezien als een grenzeloze generatie, alsof ze alleen rijk wordt door te vloggen op YouTube en onbeperkt budget heeft om de wereld rond te reizen. Dat beeld klopt niet helemaal. De Generatie Y heeft tijdens de vormende jaren ook 9/11 en de nasleep daarvan meegemaakt.

Zij die al kinderen hebben, vinden doorgaans dat ze een betere opvoedingsstijl hebben dan de eerdere generaties. De communicatie is meer open, er is meer nadruk op emotionele intelligentie en er zijn meer flexibele opvoedstijlen. Hun eigen opvoeding heeft destijds een extra dimensie van veiligheid gekregen na drama’s als de zaak-Dutroux of later Kim De Gelder. Tot op vandaag zijn de gevolgen daarvan voelbaar: zonder legitimatie geraak je een crèche of school niet meer binnen, wijkspeelpleintjes zijn vervangen door speeltuigen in de eigen achtertuin, …

Leeftijd, geslacht of opleidingsniveau hebben steeds minder invloed op hun voorkeur voor muziekgenres. Vroeger was er een duidelijke relatie tussen bijvoorbeeld opleidingsniveau, en daarmee sociale klasse, en de muziek(genres) waarnaar geluisterd werd. Het internet zorgt ervoor dat vrijwel iedereen toegang heeft tot alle soorten muziek en hiermee luisteren Millennials niet alleen meer naar wat hun vrienden, familie of collega’s ze aanraden. Je zou kunnen zeggen dat muzieksmaak in het algemeen meer ‘omnivoor’ is geworden.

GENERATIE Z °2000-2015

Een mondige maar ook snel verveelde generatie. Sociale media oefenen hun gekende invloed uit. Snelle online aankopen wisselen af met het volgen van velerlei trends, gelanceerd door influencers. Ze zijn heel wereldwijs maar zeker niet onbezorgd. Als jongere worden ze tegenwoordig maar al te vaak geconfronteerd met fake news. En FOMO* zou je hun nachtmerrie kunnen noemen. Een belangrijke onderscheidende factor tussen Generatie Z en de Millennials is onafhankelijkheid. Bij Millennials draait alles om samenwerking. Het competitieve karakter van Generatie Z draagt ertoe bij dat ze hun eigen lot willen bepalen en niet op anderen willen vertrouwen voor hun eigen succes. Geïnteresseerd in maatschappelijke en ecologische kwesties willen ze ook wel degelijk een verschil maken, althans de actievelingen onder hen. Anderzijds zegt Anuna De Wever (23): “Jongeren worden zo gebombardeerd met informatie dat ze zich machteloos voelen.”

Generatie Z is opgegroeid in een diverse wereld, een andere kennen zij niet. Ras, seksuele geaardheid of religie zijn geen identificerende kenmerken, zoals deze wel waren voor vorige generaties. Mensen zijn gewoon mensen. Het betekent echter niet dat Generatie Z niet oordeelt. Generatie Z beoordeelt je op wíe je bent, niet op wát je bent. Diversiteit is dus de norm. Aandacht hebben voor ‘woke’ is iets van deze Gen Z’ers. Om maar iets te zeggen, het zijn niet zij die moeite hebben met roetpieten.

Elke nieuwe generatie kent gevoelens van melancholie. Maar Generatie Z’ers zijn echt actief bezig met hun gevoelens, vaak aan de hand van muziek en dan specifiek via een playlist met droevige liedjes.

Generatie Z gelooft dat je door middel van muziek met andere mensen en andere culturen kunt verbinden. Ze luisteren meer naar muziek van over de grens dan welke andere groep ook. Het is dus geen wonder dat Generatie Z achter de K-pop-rage zit. K-pop* is in korte tijd wereldwijd één van de tien meest gestreamde genres geworden, en smeedt internationale banden met een vrolijke, tweetalige stijl die tevens gevoelige snaren weet te raken. Generatie Z wil ontdekken. Van nieuwe dingen en ideeën, nieuwe muziek, podcasts en hobby’s vinden en nieuwe ervaringen opdoen krijgen ze een goed gevoel. Multitasken is hun talent maar tegelijkertijd kunnen ze zich moeilijk lang concentreren. Podcasts die lifestyle en politiek combineren scoren het best. “We krijgen door dat de mensen die het voor het zeggen hebben een gebrek aan leiderschap vertonen,” zei de Canadese popster Alessia Cara, “dus een hoop van ons hebben die taak op zich genomen.”

GENERATIE ALPHA °2015-2030

Tenslotte kan de huidige jonge generatie zich geen wereld zonder internet, sociale media en technologie voorstellen. Zullen zij zich daardoor minder sociaal ontwikkelen op langere termijn vermits zij meer individualistisch opgroeien ? Wat zal het doen met hun vaardigheid om te plannen, als zij op al hun wenken instant bediend worden door technologie ? Gaat hun aandachtsspanne nog verder achteruit ? Een kwetsbare generatie lijkt het wel, onderhevig aan ontzettend sterke commerciële invloeden die hen op kinderleeftijd kunnen overtuigen van het feit dat ze gezichtsmaskers en skin-care nodig hebben. Maar kijk, alle verzuchtingen over vroegere onbezorgde kinderjaren met buiten spelen tot het donker is en kapotte knieën ten spijt: behalve dat deze generatie al een naam heeft, is het voor de rest ook gewoon koffiedik kijken wat de huidige tijden met hen zullen doen. Zij erven een planeet die in een niet al te beste toestand verkeert. We kunnen hen dus enkel maar veel moed en krachtdadigheid toewensen.

Generatiekloven, je wou dat er een zalfje tegen bestond. Hopelijk beseffen we wel voldoende dat iedereen een kind van haar of zijn tijd is, op het moment dat een verzuchting ons ontsnapt. Bepaalde evoluties kan je nu eenmaal niet tegenhouden, maar hoogstens in je onmiddellijke omgeving wat bijsturen met zachte hand.

Linda Dedeurwaerder

*YOLO: You Only Live Once (‘je leeft maar één keer’)
*FOMO: Fear Of Missing Out (de vrees om iets leuks te missen)
*K-pop: Koreaanse popmuziek